<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\tCharakterystyka<\/h4>\n
Zesp\u00f3\u0142 cmentarzy o nieregularnym kszta\u0142cie zbli\u017conym do trapezu o powierzchni oko\u0142o 3 hektar\u00f3w. Otoczony jest ceglanym murem, z trzema bramami i dwoma furtkami. Na wprost wej\u015bcia od strony ul. Spokojnej znajduje si\u0119 dawny katolicki dom przedpogrzebowy. Lapidarium obiega aleja drzew przeci\u0119ta trzema alejami w poprzek. Centralna cz\u0119\u015b\u0107 grzebalna przez wieki poros\u0142a ro\u015blinno\u015bci\u0105, a przy murze \u2013 pocz\u0105wszy od po\u0142owy XVII wieku \u2013 budowano kaplice grobowe z kryptami. W ten spos\u00f3b powsta\u0142o wyj\u0105tkowe po\u0142\u0105czenie architektury i zieleni przyci\u0105gaj\u0105ce skojarzenia z w\u0142oskim za\u0142o\u017ceniem Campo Santo. Ta forma miejskiej nekropolii nawi\u0105zywa\u0142a do cmentarza za\u0142o\u017conego w Halle w XVI wieku, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 najpopularniejszym przyk\u0142adem realizacji \u201eBo\u017cej Roli\u201d (niem. Gottesacker) w \u015arodkowej Europie. W najstarszej cz\u0119\u015bci lutera\u0144skiego cmentarza znajduj\u0105 si\u0119 pomniki w formie prostok\u0105tnych p\u0142yt wykonanych z piaskowca, upami\u0119tniaj\u0105ce znamienite wschowskie rodziny: Herberger\u00f3w, Deutschlender\u00f3w, Lauterbach\u00f3w, Lamprecht\u00f3w, Vechner\u00f3w, Chwa\u0142kowskich, Grosmann\u00f3w,Eichler\u00f3w, Teschner\u00f3w i wiele innych. Inskrypcje w j\u0119zyku niemieckim i \u0142aci\u0144skim przekazuj\u0105 nam informacje o \u017cyciu zmar\u0142ych, ich ewangelickim wyznaniu wiary. W centrum cmentarza lutera\u0144skiego z 1609 roku znajduje si\u0119 tzw. Domek Pastor\u00f3w, obok kt\u00f3rej ro\u015bnie lipa, zwana Lip\u0105 Herbergera. Zwi\u0105zana z ni\u0105 legenda m\u00f3wi, i\u017c posadzono j\u0105 do g\u00f3ry korzeniami na mogile wybitnego teologa, pastora Valeriusa Herbergera (1562-1627). Na murach i kaplicach umieszczonych jest oko\u0142o 200 XVII- i XVIII-wiecznych p\u0142yt epitafijnych. W\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119 pomniki upami\u0119tniaj\u0105ce medyka kr\u00f3lewskiego Matthaeusa Vechnera ( ), kompozytora i pastora Melchiora Teschnera ( ), pastora Samuela Friedricha Lauterbacha (1662-1728), burmisrza Miko\u0142aja Chwa\u0142kowskiego herbu Odrow\u0105\u017c ( ) i wielu innych wschowian. Lapidarium Rze\u017aby Nagrobnej stanowi otwart\u0105 ekspozycj\u0119 sta\u0142\u0105, obejmuj\u0105c\u0105, obok zespo\u0142u nagrobk\u00f3w i kaplic z XVII-XX wieku, tak\u017ce starodrzew i bogat\u0105 szat\u0119 ro\u015blin naczyniowych. Tu znajduj\u0105 si\u0119 fragmenty zespo\u0142u p\u0142yt nagrobnych z lutera\u0144skiego cmentarza w Szlichtyngowej, pojedyncze p\u0142yty z wiejskich ewangelickich cmentarzy z Osowej Sieni (m.in. Kalau von Hoffe) czy z Wygna\u0144czyc (rodu Sehr-Thoss). Osobn\u0105 grup\u0105 s\u0105 ocala\u0142e relikty macew z wschowskiego kirkutu.<\/p>\n
Obecny stan<\/h4>\n
Lapidarium Rze\u017aby Nagrobnej jest administrowane przez Muzeum Ziemi Wschowskiej, kt\u00f3re utrzymuje go w porz\u0105dku. W\u0142a\u015bcicielem zabytku jest Gmina Wschowa.<\/p>\n
Bibliografia<\/h4>\n
Bek-Kore\u0144 Aleksandra, Lipi\u0144ska Aleksandra<\/strong>, Cursu completo. Nagrobki i epitafia \u015bl\u0105skich uchod\u017ac\u00f3w religijnych na wybranych przyk\u0142adach we Wschowie i Lesznie, [w:] Ziemia wschowska w czasach starosty Hieronima Radomickiego, s. 209\u2013224 LAPIDARIUM RZE\u0179BY NAGROBNEJ WE WSCHOWIE Lapidarium Rze\u017aby Nagrobnej, kt\u00f3re obejmuje dawne wschowskie cmentarze znajduje si\u0119 w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci miasta, pomi\u0119dzy ulicami: Spokojn\u0105, Soln\u0105 i Poln\u0105. Historyczne nekropolie otoczone s\u0105 wsp\u00f3lnym ceglanym murem z trzema bramami i dwoma furtkami. G\u0142\u00f3wne wej\u015bcie do Lapidarium znajduje si\u0119 od strony ul. Spokojnej. Historia Kompleks Lapidarium tworz\u0105 dwa historyczne cmentarze, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":77,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,3,5],"tags":[],"class_list":["post-73","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","category-katolickie","category-luteranskie","has-thumbnail"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":112,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73\/revisions\/112"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/77"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nCorpus inscriptionum Poloniae, t. 10: Inskrypcje wojew\u00f3dztwa lubuskiego, red. Joachim Zderenka, z. 2: Powiat wschowski, oprac. Adam G\u00f3rski, Pawe\u0142 Karp, Toru\u0144 2006
\nChwistek Marek<\/strong>, Cmentarz protestancki we Wschowie, \u201eOchrona Zabytk\u00f3w\u201d 52\/3 (206), 1999, s. 296\u2013303
\nChwistek Marek<\/strong>, Kamienna kronika we Wschowie, [w:] Wok\u00f3\u0142 niemieckiego dziedzictwa kulturowego na Ziemiach Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych, red. Zbigniew Mazur, Pozna\u0144 1997, s. 89\u2013116
\nCzarna Aneta<\/strong>, Kulturowe ro\u015bliny naczyniowe Staromiejskiego Cmentarza Ewangelickiego we Wschowie, Wschowa 2011
\nCzarna Aneta<\/strong>, Flora naczyniowa starych cmentarzy ziemi wschowskiej, [w:] Kultura funeralna ziemi wschowskiej, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa 2010, s. 225\u2013246
\nCzarna Aneta, Antkowiak Wojciech<\/strong>., Vascular plants in the former old Town Evangelical Cemetery in Wschowa (Wielkopolska), \u201eBotanika-Steciana\u201d 2008, 12, s. 71-78
\nG\u00f3rski Adam<\/strong>, \u015amiertelno\u015b\u0107 dzieci \u015brednich i wy\u017cszych warstw spo\u0142ecznych w \u015bwietle inskrypcji nagrobnych i ksi\u0119gi zgon\u00f3w miasta Wschowa, [w:] Scriptura, diploma, sigillum. Prace ofiarowane Profesorowi Kazimierzowi Bobowskiemu, red. nauk. Joachimn Zdrenka, Joanna Karczewska, Zielona G\u00f3ra 2009, s. 381\u2013393
\nG\u00f3rski Adam<\/strong>, Lapidaria lubuskie jako forma dokumentacji dziej\u00f3w regionu, \u201eRocznik Lubuski\u201d 31, 2005, s. 245\u2013249
\nKohte Julius<\/strong>, Verzeichnis der Kunstdenkmaler der Provinz Posen, Bd. 3, Berlin 1896, s. 188n
\nKubistal Irena, Zabawa Barbara<\/strong>, Mecenat artystyczny mieszcza\u0144stwa Wschowy w XVI-XVIII w., [w:] Sztuka miasta i mieszcza\u0144stwa XV-XVIII wieku w Europie \u015arodkowej, red. Jan Harasimowicz, Warszawa 1990, s. 400
\nKufel Robert Romuel<\/strong>, Cmentarze wyznaniowe w granicach wojew\u00f3dztwa lubuskiego, t. 9: Powiat wschowski. Miasto i gmina Wschowa, Zielona G\u00f3ra 2019, s. 116
\nMa\u0142kus Marta<\/strong>, \u201eMori debui ut viverem…\u201d Teologiczna i symboliczna wymowa pami\u0105tek po \u015bmierci dzieci w kr\u0119gu ewangelickiej wiary. Wybrane przyk\u0142ady z ziemi wschowskiej i pogranicza wielkopolsko-\u015bl\u0105skiego, [w:] Dziecko na ziemi wschowskiej i pograniczu wielkopolsko-\u015bl\u0105skim, red. Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa-Leszno 2021, s. 285-314
\nMa\u0142kus Marta<\/strong>, Dla mnie bowiem \u017cy\u0107 \u2013 to Chrystus, a umrze\u0107 \u2013 to zysk\u2026 Staromiejski Cmentarz Ewangelicki we Wschowie jako manifest wyznania wiary, [w:] 500-lecie reformacji. Historia i perspektywy, red. Krystyna Krawiec-Z\u0142otkowska i Pola Pauba, S\u0142upsk 2017, s. 33\u201344
\nMa\u0142kus Marta<\/strong>, Archiatrius Regiiius et in Patria Physicius Ordynariius D. Mattheus Vechnerus Fr. Posta\u0107 s\u0142awnego medyka wschowskiego, [w:] Ziemia wschowska w czasach starosty Hieronima Radomickiego, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa-Leszno 2009, s. 275\u2013291
\nMa\u0142kus Marta<\/strong>, \u201eJej kszta\u0142tne cia\u0142o by\u0142o muszl\u0105, w kt\u00f3rej pi\u0119kna dusza mieszka\u0142a jako per\u0142a\u201d. Motyw muszli i per\u0142y na p\u0142ycie nagrobnej Margarethy Laamprecht (zm. 1709) na wschowskim cmentarzu ewangelickim, [w:] Kultura funeralna ziemi wschowskiej, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus i Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa 2010, s. 137\u2013155
\nMa\u0142kus Marta<\/strong>, Vanitas! Vanitatum et omnia vanitas! Pami\u0105tki po przyjacio\u0142ach i rodzinie Andreasa Gryphiusa (1616-1664) na Staromiejskim Cmentarzu Ewangelickim we Wschowie, [w:] Andreas Gryphius na ziemi wschowskiej i pograniczu wielkopolsko-\u015bl\u0105skim. Inspiracje-zwi\u0105zki-konsekwencje, red. Marta Ma\u0142kus i Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa-Leszno 2019, s. 105\u2013132
\nMa\u0142kus Marta<\/strong>, Staromiejski cmentarz ewangelicki we Wschowie \u2013 miejsce harmonii kultury i natury, [w:] \u201eZiemia skrywa ko\u015bci\u201d. Zapomniane krajobrazy pami\u0119ci \u2013 cmentarze protestanckie w Wielkopolsce po 1945 roku, red. Jan Ko\u0142acki i Irena Sk\u00f3rzy\u0144ska, Pozna\u0144 2017, s. 345\u2013356
\nMichalska Anna<\/strong>, Leszno i Wschowa \u2013 Dwa centra mi\u0119dzywyznaniowego dialogu na zachodnich rubie\u017cach dawnej Polski. VIII Polsko-Niemieckiego Seminarium Wroc\u0142aw-Halle, \u201eQuart\u201d 2011, nr 4, s. 92\u201397.
\nPawelec Mariusz<\/strong>, Antyczne pasje wschowskiego pastora. Johann Lehmann Mlodszy (1640-1701), [w:] Ko\u015bci\u00f3\u0142 imienia \u017b\u0142obka Chrystusa (Kripplein Christi) we Wschowie na tle procesu konfesjonalizacji w krajach Europy \u015arodkowej, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa 2012, s. 345\u2013356
\nProszyk Jacek<\/strong>, Biblijna symbolika eschatologiczna na XVII i XVIII-wiecznych nagrobkach z cmentarza ewangelickiego we Wschowie, [w:] Doskona\u0142o\u015b\u0107, zbawienie, rodzina. Z bada\u0144 nad protestantyzmem, Krak\u00f3w 2005, s. 207\u2013226
\nRembas Micha\u0142<\/strong>, Nekropolie. Zabytkowe cmentarze wielokulturowej Polski, Warszawa 2012, s. 64\u201365
\nWieczorkowski Andrzej Mariusz<\/strong>, Bo\u017ca Rola. Staromiejski Cmentarz Ewangelicki we Wschowie w latach 1609-1630, [w:] Ziemia wschowska w czasach starosty Hieronima Radomickiego, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa-Leszno 2009, s. 226\u2013262
\nWieczorkowski Andrzej Mariusz<\/strong>, Zb\u00f3r i cmentarz ewangelicki we Wschowie \u2013 powr\u00f3t w kulturow\u0105 przestrze\u0144 miasta, [w:] Ko\u015bci\u00f3\u0142 imienia \u017b\u0142\u00f3bka Chrystusa (Kripplein Christi) we Wschowie na tle proces\u00f3w konfesjonalizacji w krajach Europy \u015arodkowej, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa 2012, s. 259\u2013275
\nWieczorkowski Andrzej Mariusz<\/strong>, Miko\u0142aj Chwa\u0142kowski ze Wschowy \u2013 prawnik, dziejopis i dyplomata z XVII wieku [w:] Andreas Gryphius na ziemi wschowskiej i pograniczu wielkopolsko-\u015bl\u0105skim. Inspiracje-zwi\u0105zki-konsekwencje, red. Marta Ma\u0142kus i Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa-Leszno 2019, s. 133\u2013155
\nSchober Ursula<\/strong>, Kunstgeschichtliche und kulturgeschichtliche Studien auf dem Altstadtischen Friedhof zu Fraustadt, [w:] Aus der Heimat. Zwei Abhandlungen von Studienart Dr. Schober und sechs heimatkundliche Jahrarbeiten der Primanter mit einer Einleitung des Studiendirektors Dr. Beckmann, Fraustadt 1928, s. 64
\nSoba\u0144ska Emilia<\/strong>, Sarkofag Dorothei Kaldenbach z Lapidarium Rze\u017aby Nagrobnej we Wschowie \u2013 analiza ikonograficzna i por\u00f3wnawcza dzie\u0142a, [w:] Andreas Gryphius na ziemi wschowskiej i pograniczu wielkopolsko-\u015bl\u0105skim. Inspiracje-zwi\u0105zki-konsekwencje, red. Marta Ma\u0142kus i Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa-Leszno 2019, s. 247\u2013278
\nSzyma\u0144ska Kamila<\/strong>, Tobias Bockelmann (1680-1718). W blasku ko\u015bcio\u0142a \u017b\u0142\u00f3bka Chrystusa we Wschowie, [w:] Ko\u015bci\u00f3\u0142 imienia \u017b\u0142\u00f3bka Chrystusa (Kripplein Christi) we Wschowie na tle proces\u00f3w konfesjonalizacji w krajach Europy \u015arodkowej, red. Pawe\u0142 Klint, Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa 2012, s. 357\u2013373
\nInternet:<\/strong>
\nhttp:\/\/www.wschowskielapidarium.interbit.pl\/<\/a>
\nFilm w re\u017c. Tomasza Wojnarowskiego<\/strong> https:\/\/www.facebook.com\/watch\/?v=677656945993649<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"