- \n
![\"5.](\"http:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/5.-Lapidarium-w-Bytomiu-Odrzanskim-2022.-Fot.-M.-Malkus-300x169.jpg\")
<\/a><\/dt>\n- 5. Lapidarium w Bytomiu Odrza\u0144skim, 2022. Fot. M. Ma\u0142kus<\/dd>\n<\/dl>\n<\/div>\n
Cmentarz prawdopodobnie\u00a0 zosta\u0142 za\u0142o\u017cony oko\u0142o po\u0142owy XVII wieku, cho\u0107 teren ten sta\u0142 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 parafii ewangelickiej ju\u017c pod koniec XVII wieku. W 1735 roku\u00a0 wzniesiono bram\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105, natomiast mur otaczaj\u0105cy cmentarz powstawa\u0142 etapami. Po zamkni\u0119ciu cmentarza katolickiego przy ko\u015bciele pw. \u015bw. Hieronima po 1830 roku, cmentarz protestancki po\u0142\u0105czono z katolickim. Obie cz\u0119\u015bci nekropolii rozdziela\u0142a aleja obsadzona drzewami. W tym czasie uporz\u0105dkowano poch\u00f3wki i wyznaczono \u201eplac dla ubogich\u201d i \u201eplac dla samob\u00f3jc\u00f3w\u201d. Po II wojnie \u015bwiatowej zachowano najstarsze nagrobki (pochodz\u0105ce z okresu od 4 \u0107wierci XVII wieku do XIX wieku), m\u0142odsze sprzedano i rozpocz\u0119to poch\u00f3wki w zachodniej cz\u0119\u015bci cmentarza. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 historycznych p\u0142yt nagrobnych znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie cmentarza wpisano do rejestru zabytk\u00f3w w 1972 roku.\u00a0Pomimo wpisu do rejestru zabytk\u00f3w stan p\u0142yt i muru przez d\u0142ugie lata by\u0142 niezadawalaj\u0105cy. W 2002 roku dosz\u0142o do kradzie\u017cy rze\u017abiarskich element\u00f3w dw\u00f3ch p\u0142yt jak popiersia zmar\u0142ego, putta, figur\u0119 rycerza. W ostatnich latach podj\u0119to prace konserwatorskie przy murze cmentarnym i poszczeg\u00f3lnych p\u0142ytach.<\/p>\n
\n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"2.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/DSC01666-2-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t2. P\u0142yta nagrobna. Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure> \n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"6.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/6.-Kaplica-grobowa-z-poczatku-XVIII-wieku.-Fot.-M.Malkus-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t6. Kaplica grobowa z pocz\u0105tku XVIII wieku. Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure> \n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"4.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/4.-Motyw-zurawi-symbolu-czujnosci-na-plycie-nagrobnej.-Fot.-M.-Malkus-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t4. Motyw \u017curawi symbolu czujno\u015bci na p\u0142ycie nagrobnej. Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure> \n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"2.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/2.-Plyta-nagrobna.-Fot.-M.-Malkus-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t2. P\u0142yta nagrobna. Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure> \n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"1.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/1.-Plyta-nagrobna-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t1. P\u0142yta nagrobna. Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure> \n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"3.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/3.-Fragment-plyty-nagrobnej-Caspara-Schoneicha-1657-1678.-Fot.-M.-Malkus-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t3. Fragment p\u0142yty nagrobnej Caspara Sch\u00f6neich (1657-1678). Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure> \n\t\t\t \n\t\t\t\t![\"5.](\"https:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/5.-Lapidarium-w-Bytomiu-Odrzanskim-2022.-Fot.-M.-Malkus-150x150.jpg\")
<\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\n\t\t\t\t5. Lapidarium w Bytomiu Odrza\u0144skim, 2022. Fot. M. Ma\u0142kus\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n Charakterystyka<\/h4>\n
Cmentarz ma kszta\u0142t nieregularnego wieloboku. Otoczony jest murem ceglanym, otynkowanym, kt\u00f3ry najd\u0142u\u017cszy jest od strony p\u00f3\u0142nocnej (130, 4 metr\u00f3w) i po\u0142udniowej (121 metr\u00f3w). Ca\u0142a powierzchnia cmentarza wynosi prawie 1,2 hektara. Od ul. Cmentarnej prowadzi murowana brama z 1735 roku. Lapidarium tworz\u0105 p\u0142yty zgromadzone na murze. Na terenie nekropolii znajduj\u0105 si\u0119 trzy zabytkowe kaplice \u2013 mauzolea: pierwsza z pocz\u0105tku XVIII wieku, druga z 1728 roku i trzecia z 1846 roku.<\/p>\n
Zachowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 100 p\u0142yt pochodz\u0105cych z okresu od XVII do XIX wieku. Znajduj\u0105 si\u0119 one w wi\u0119kszo\u015bci we wn\u0119kach muru obwodowego cmentarza. Pomimo zr\u00f3\u017cnicowania poziomu artystycznego mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 grupy pomnik\u00f3w o podobnej formie, pochodz\u0105ce z warsztatu jednego kamieniarza. Zauwa\u017ca si\u0119 analogie z p\u0142ytami na cmentarzu \u015bw. Tr\u00f3jcy w Ko\u017cuchowie. Bytomski zesp\u00f3\u0142 p\u0142yt wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 bogat\u0105 ikonografi\u0105.<\/p>\n
Stan obecny<\/h4>\n
Cmentarz jest pod opiek\u0105 Zak\u0142adu Gospodarki Komunalnej w Bytomiu Odrza\u0144skim. W\u0142a\u015bcicielem zabytku jest Gmina Bytom Odrza\u0144ski.<\/p>\n
Bibliografia (wyb\u00f3r):<\/h4>\n
Andrzejewski Tomasz, Sobkowicz Robert<\/strong>, Bytom Odrza\u0144ski 1945-2005. Rys historyczny, Bytom Odrza\u0144ski 2007<\/p>\n
Buganik Katarzyna<\/strong>, Setka zabytkowych pomnik\u00f3w, \u201eGo\u015b\u0107 Niedzielny\u201d nr 29\/2015<\/p>\n
Corpus Inscriptionum Poloniae, Inskrypcje wojew\u00f3dztwa lubuskiego, red Joachim Zdrenka, t. 10: Powiat nowosolski, z. 4: Lapidarium w Bytomiu Odrza\u0144skim i Ko\u017cuchowie, oprac. Adam G\u00f3rski, Toru\u0144 2009<\/p>\n
G\u00f3rski Adam<\/strong>, Lapidaria w Ko\u017cuchowie i Bytomiu Odrza\u0144skim jako \u017ar\u00f3d\u0142o do dziej\u00f3w regionu, [w:] Zabytki Ko\u017cuchowa i okolicy. Ochrona i renowacja, red. Adam G\u00f3rski, Ko\u017cuch\u00f3w 2008<\/p>\n
G\u00f3rski Adam<\/strong>, Lapidaria lubuskie jako forma dokumentacji dziej\u00f3w regionu, \u201eRocznik Lubuski\u201d, 31\/1, 2005, s. 248\u2013249<\/p>\n
Ma\u0142kus Marta<\/strong>, \u201eMori debui ut viverem…\u201d Teologiczna i symboliczna wymowa pami\u0105tek po \u015bmierci dzieci w kr\u0119gu ewangelickiej wiary. Wybrane przyk\u0142ady z ziemi wschowskiej i pogranicza wielkopolsko-\u015bl\u0105skiego, [w:] Dziecko na ziemi wschowskiej i pograniczu wielkopolsko-\u015bl\u0105skim, red. Marta Ma\u0142kus, Kamila Szyma\u0144ska, Wschowa \u2013 Leszno 2021, s.<\/a>Sobkowicz Ryszard, Wyposa\u017cenie heraldyczne i epigraficzne lapidarium w Bytomiu Odrza\u0144skim, praca magisterska napisana w Instytucie Historii Uniwersytetu Zielonog\u00f3rskiego pod kierunkiem prof. Wojciecha Strzy\u017cewskiego, Zielona G\u00f3ra 2002 (maszynopis)<\/p>\n
Sanocka Katarzyna<\/strong>, Symbolika chrze\u015bcija\u0144ska na XVII i XVIII-wiecznych p\u0142ytach nagrobnych i epitafijnych z lapidarium w Bytomiu Odrza\u0144skim, praca magisterska napisana w Instytucie Historii Uniwersytetu Zielonog\u00f3rskiego pod kierunkiem prof. Wojciecha Strzy\u017cewskiego, Zielona G\u00f3ra 2004 (maszynopis)<\/p>\n
- 5. Lapidarium w Bytomiu Odrza\u0144skim, 2022. Fot. M. Ma\u0142kus<\/dd>\n<\/dl>\n<\/div>\n
![\"5.](\"http:\/\/sisteviator.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/5.-Lapidarium-w-Bytomiu-Odrzanskim-2022.-Fot.-M.-Malkus.jpg\")
<\/a><\/dt>\n